| 16 jan 10 |  |
Het Failliet van de Samenleving
In zijn nieuwe boek, Van Maatschappij naar Gemeenschap, stelt de Amerikaanse socioloog en filosoof Arnold Ratsberger, dat het concept van De Samenleving als mislukt moet worden beschouwd. Ratsberger, die verbonden is aan de universiteit van Michigan, gaat daarmee een aanzienlijk stuk verder dan diegenen die menen dat alleen de multiculturele samenleving als mislukt kan worden beschouwd.
De Amerikaanse hoogleraar begint zijn betoog met een levendig maar grotendeels speculatief hoofdstuk over vroegste samenlevingen, namelijk die van de holbewoners. Aan de hand van verschillende rotstekeningen schetst de Amerikaanse hoogleraar een beeld van een claustrofobische gemeenschap waarin jaloezie, achterklap en overlast voor de nodige spanningen zorgen. De voordelen van het samen jagen, verbleken bij de nadelen van het voortdurend in en grot met elkaar te zitten opgescheept.
Met behulp van Norbert Elias en Max Weber komt Ratsberger tenslotte terecht in de moderniteit. Opnieuw wordt duidelijk dat ondanks alle goedbedoelde pogingen van politiekfilosofen, afhankelijkheid van medemensen alleen maar tot irritatie, frustratie en geweld lijd. “Mensen,” zo schrijft Ratsberger, “worden vaak al gek van zichzelf, als daar anderen bij komen maakt dat de situatie alleen maar erger.” Hoe overtuigend ook, dit wat theoretische deel van het boek leest enigszins stroperig.
Waarschijnlijk omdat Ratsberg ons zijn ontegenzeggelijke grote eruditie wil tonen. De meer dan vijftig pagina’s die hij wijdt aan het gedachtegoed van Rousseau staan weliswaar bol van de interessante observaties, de lengte haalt de vaart een beetje uit het verder goed leesbare boek.
Wie de moeite neem om door te lezen wordt in het laatste hoofdstuk tenslotte beloond met een schitterende analyse van het failliet van hedendaagse Samenleving. Op sardonische wijze fileert Ratsberger de wijze waarop in de jaren zeventig het concept van de De Maatschappij naar boven komt. Scholieren kregen maatschappijleer, krakers verzetten zich tegen de maatschappij, en wie desondanks ongelukkig is krijgt een maatschappelijk werker over de vloer. In de jaren Negentig verdwijnt de Maatschappij zo goed al helemaal uit het taalgebruik en maakt plaats voor het begrip Samenleving. Maar ook de samenleving komt onder vuur te liggen. Eerst de Multiculturele Samenleving, maar inmiddels is het wel duidelijk dat het hele idee van Samenleven voor niemand goed is. Daarom spreken politici inmiddels steeds vaker van De Gemeenschap, als ze De Samenleving bedoelen. Wie denkt dat een nieuwe benaming de problemen van het met elkaar opgescheept zitten op zal lossen, doet er goed aan het boek van Ratsberger goed te lezen.
Van Maatschappij naar Gemeenschap
Werkgeverspers
432 p., € 34,50
